
Khi xảy ra tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, hợp đồng đặt cọc mua bán đất hoặc các hợp đồng liên quan đến đất đai, nhiều người thường băn khoăn không biết phải khởi kiện tại Tòa án nào thì mới đúng thẩm quyền. Vừa qua, ngày 28/4/2026, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn 250/TANDTC-PC, giải đáp một số vướng mắc trong công tác xét xử, trong đó làm rõ việc xác định thẩm quyền giải quyết đối với tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và các hợp đồng liên quan. Vậy theo hướng dẫn này, tranh chấp hợp đồng về đất đai phải khởi kiện tại Tòa án nào, và người khởi kiện có được lựa chọn Tòa án giải quyết hay không? Hãy cùng tìm hiểu cụ thể trong bài viết dưới đây.

Các dạng tranh chấp hợp đồng về đất đai thường gặp nhất hiện nay:
Trong thực tiễn giải quyết các vụ án dân sự, tranh chấp hợp đồng về đất đai phát sinh dưới nhiều hình thức khác nhau, tùy thuộc vào loại hợp đồng được giao kết và quá trình thực hiện quyền, nghĩa vụ của các bên. Phổ biến nhất là những tranh chấp liên quan đến việc thanh toán, bàn giao đất, thực hiện thủ tục sang tên, vi phạm thỏa thuận hoặc yêu cầu tuyên bố hợp đồng vô hiệu. Cụ thể:
Thứ nhất, tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất.
Đây là dạng tranh chấp thường phát sinh khi một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã cam kết, chẳng hạn như bên mua đã thanh toán nhưng bên bán không bàn giao đất, không phối hợp thực hiện thủ tục sang tên hoặc chuyển nhượng không đúng diện tích, ranh giới đã thỏa thuận. Ngoài ra, các bên còn có thể tranh chấp về việc tiếp tục thực hiện hợp đồng, hủy bỏ hợp đồng hoặc yêu cầu tuyên bố hợp đồng vô hiệu.
Thứ hai, tranh chấp hợp đồng đặt cọc chuyển nhượng quyền sử dụng đất.
Tranh chấp thường phát sinh khi một bên từ chối giao kết hoặc thực hiện hợp đồng chuyển nhượng, không hoàn trả tiền đặt cọc hoặc không đồng ý chịu phạt cọc. Bên cạnh đó, các bên có thể bất đồng về thời hạn ký hợp đồng chính thức, điều kiện hoàn trả tiền cọc hoặc trách nhiệm khi giao dịch không thể thực hiện. Việc xác định trách nhiệm của mỗi bên phải căn cứ vào nội dung thỏa thuận, nguyên nhân dẫn đến việc giao dịch không được thực hiện và lỗi của các bên.
Thứ ba, tranh chấp hợp đồng thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất.
Dạng tranh chấp này thường liên quan đến việc chậm thanh toán tiền thuê, sử dụng đất không đúng mục đích, không bàn giao lại đất khi hết thời hạn thuê hoặc bên cho thuê không thực hiện đúng nghĩa vụ bàn giao đất. Khi đó, các bên có thể phát sinh yêu cầu tiếp tục thực hiện hợp đồng, chấm dứt hợp đồng, thanh toán tiền thuê còn thiếu hoặc bồi thường thiệt hại.
Thứ tư, tranh chấp các hợp đồng khác liên quan đến quyền sử dụng đất.
Ngoài những trường hợp trên, tranh chấp còn có thể phát sinh từ hợp đồng tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và các giao dịch khác có liên quan. Nội dung tranh chấp thường xoay quanh việc không thực hiện đúng cam kết, vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, yêu cầu tuyên bố hợp đồng vô hiệu hoặc giải quyết hậu quả pháp lý khi hợp đồng không được tiếp tục thực hiện.
Như vậy, mặc dù cùng liên quan đến quyền sử dụng đất nhưng mỗi loại hợp đồng có bản chất pháp lý và nội dung tranh chấp khác nhau. Việc xác định đúng quan hệ tranh chấp có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn yêu cầu khởi kiện và xác định Tòa án có thẩm quyền giải quyết. Đây cũng là vấn đề cần đặc biệt lưu ý khi thực hiện thủ tục khởi kiện tranh chấp hợp đồng về đất đai.
Tranh chấp hợp đồng về đất đai phải khởi kiện tại tòa án nào, theo quy định mới nhất hiện nay?
Để xác định Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng về đất đai, cần phân biệt giữa tranh chấp hợp đồng liên quan đến quyền sử dụng đất và tranh chấp mà đối tượng trực tiếp là bất động sản. Bởi lẽ, không phải cứ tranh chấp có liên quan đến đất đai thì đều phải khởi kiện tại Tòa án nơi có đất.
Vấn đề này đã được Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn tại Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026. Theo đó, việc xác định thẩm quyền giải quyết được xem xét trên cơ sở bản chất quan hệ pháp luật tranh chấp và các quy định về thẩm quyền theo lãnh thổ của Bộ luật Tố tụng dân sự. Cụ thể:
Đối với tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và các hợp đồng liên quan đến quyền sử dụng đất
Để xác định Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng về đất đai, trước hết cần xác định đúng bản chất của quan hệ pháp luật đang có tranh chấp. Bởi lẽ, tranh chấp phát sinh từ hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, hợp đồng đặt cọc, hợp đồng thế chấp, cho thuê hoặc cho thuê lại quyền sử dụng đất về bản chất là tranh chấp liên quan đến giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự.
Theo khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự thuộc nhóm tranh chấp về dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Đối với những tranh chấp này, vấn đề cần được Tòa án xem xét, giải quyết là quyền và nghĩa vụ của các bên phát sinh từ giao dịch, hợp đồng đã xác lập, chẳng hạn như nghĩa vụ thanh toán tiền, bàn giao đất, thực hiện thủ tục chuyển nhượng, hoàn trả tiền đặt cọc hoặc bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng.
Đây cũng là nội dung được Tòa án nhân dân tối cao làm rõ tại khoản 42 Mục I Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 về thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc trong công tác xét xử. Theo đó, đối với tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự, quan hệ pháp luật cần giải quyết là quyền và nghĩa vụ theo giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào việc hợp đồng có đối tượng là quyền sử dụng đất để mặc nhiên xác định Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết.
Trên cơ sở xác định đây là tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự, thẩm quyền giải quyết của Tòa án được xác định theo các quy định tại Điều 39 và Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, cụ thể:
- Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở: Theo điểm a khoản 1 Điều 39, đây là nguyên tắc xác định thẩm quyền theo lãnh thổ đối với tranh chấp dân sự.
- Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở: Theo điểm b khoản 1 Điều 39, các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án tại địa điểm này giải quyết tranh chấp.
- Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện: Theo điểm g khoản 1 Điều 40, nguyên đơn có quyền lựa chọn Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện để khởi kiện.
Như vậy, đối với tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và các hợp đồng liên quan đến quyền sử dụng đất như đặt cọc, thế chấp, thuê hoặc cho thuê lại, người khởi kiện có thể xác định Tòa án có thẩm quyền theo các trường hợp nêu trên, tùy thuộc vào tình tiết cụ thể của vụ việc.
Cần phân biệt với trường hợp tranh chấp mà đối tượng trực tiếp là bất động sản:
Khác với tranh chấp hợp đồng nêu trên, đối với những vụ án mà đối tượng tranh chấp trực tiếp là bất động sản, thẩm quyền giải quyết được xác định theo điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, theo đó: “Đối tượng tranh chấp là bất động sản thì chỉ Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết”.
Quy định này có nghĩa là, nếu nội dung tranh chấp trực tiếp liên quan đến quyền đối với thửa đất, chẳng hạn như tranh chấp ai là người có quyền sử dụng đất, tranh chấp ranh giới, quyền sở hữu nhà ở gắn liền với đất hoặc yêu cầu xác định quyền đối với bất động sản thì Tòa án nơi có bất động sản là Tòa án có thẩm quyền giải quyết. Trong trường hợp này, các bên không được tự do lựa chọn Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc nơi hợp đồng được thực hiện như đối với tranh chấp hợp đồng.
Điểm cần lưu ý là không nên chỉ căn cứ vào việc vụ án có liên quan đến đất đai để xác định thẩm quyền theo quy định này. Thay vào đó, phải xem xét yêu cầu khởi kiện và bản chất quan hệ pháp luật đang có tranh chấp. Nếu yêu cầu chính là giải quyết quyền, nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng thì cần áp dụng quy định về thẩm quyền đối với tranh chấp hợp đồng; nếu đối tượng tranh chấp trực tiếp là bất động sản thì áp dụng thẩm quyền riêng biệt theo điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Trình tự, thủ tục khởi kiện tranh chấp hợp đồng về đất đai tại Tòa án theo quy định mới nhất hiện nay:
Khi phát sinh tranh chấp hợp đồng về đất đai và không thể tự thỏa thuận giải quyết, các bên có quyền khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Để quá trình khởi kiện được thực hiện đúng quy định, người khởi kiện cần chuẩn bị hồ sơ và thực hiện các thủ tục tố tụng dân sự theo trình tự sau:

Bước 1. Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện
Căn cứ Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, người khởi kiện cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ khởi kiện, bao gồm các giấy tờ, tài liệu cơ bản sau:
- Đơn khởi kiện: Được lập theo mẫu số 23-DS ban hành kèm theo Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP ngày 13/01/2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
- Giấy tờ tùy thân của người khởi kiện: Bản sao căn cước hoặc giấy tờ hợp pháp khác để xác định thông tin, tư cách của người khởi kiện
- Tài liệu liên quan đến hợp đồng: Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, hợp đồng đặt cọc, hợp đồng thuê đất hoặc các giấy tờ, tài liệu khác thể hiện giao dịch mà các bên đã xác lập.
- Tài liệu, chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (nếu có), chứng từ thanh toán, biên nhận giao nhận tiền, tài liệu thể hiện việc bàn giao đất, thông báo yêu cầu thực hiện nghĩa vụ, văn bản trao đổi giữa các bên và những chứng cứ khác có liên quan.
Tùy theo nội dung tranh chấp và yêu cầu khởi kiện, người khởi kiện cần lựa chọn, cung cấp những tài liệu có giá trị chứng minh cho yêu cầu của mình. Chẳng hạn, nếu yêu cầu buộc bên chuyển nhượng tiếp tục thực hiện hợp đồng thì cần có tài liệu chứng minh việc giao kết hợp đồng, nghĩa vụ thanh toán và quá trình thực hiện thỏa thuận; nếu yêu cầu hoàn trả tiền đặt cọc, phạt cọc thì cần cung cấp chứng cứ về việc giao nhận tiền và nguyên nhân khiến hợp đồng không được thực hiện.
Trường hợp vì lý do khách quan mà chưa thể cung cấp đầy đủ tài liệu, chứng cứ thì người khởi kiện vẫn có thể nộp đơn cùng những tài liệu, chứng cứ hiện có để chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Các tài liệu, chứng cứ còn thiếu có thể được bổ sung trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án theo yêu cầu và quy định của pháp luật.
Bước 2. Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền:
Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, người khởi kiện tiến hành nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết vụ án. Việc nộp đơn được thực hiện thông qua một trong các hình thức sau:
- Nộp trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận đơn của Tòa án;
- Gửi đơn và hồ sơ khởi kiện thông qua dịch vụ bưu chính;
- Gửi đơn khởi kiện bằng phương thức điện tử qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án, nếu Tòa án có triển khai hình thức tiếp nhận này.
Khi nộp đơn, người khởi kiện cần lưu giữ giấy xác nhận đã nhận đơn, biên nhận gửi bưu chính hoặc thông tin xác nhận gửi đơn điện tử để làm căn cứ theo dõi quá trình tiếp nhận và xử lý đơn khởi kiện.
Bước 3. Tòa án xem xét đơn, thông báo nộp tiền tạm ứng án phí và thụ lý vụ án
Sau khi nhận được đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo, Tòa án sẽ phân công Thẩm phán xem xét, xử lý đơn theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự. Trường hợp vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết và người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí, Thẩm phán sẽ thông báo số tiền cần nộp để người khởi kiện thực hiện nghĩa vụ tài chính.
Theo khoản 2 Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được giấy báo của Tòa án, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí và giao lại biên lai thu tiền cho Tòa án.
Sau khi nhận được biên lai thu tiền tạm ứng án phí, Thẩm phán tiến hành thụ lý vụ án và ghi vào sổ thụ lý theo quy định. Trường hợp người khởi kiện được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí thì Tòa án thụ lý vụ án khi nhận được đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo theo quy định tại khoản 4 Điều 195 Bộ luật này.
Bước 4: Tòa án tiến hành giải quyết vụ án
Sau khi thụ lý, Tòa án tiến hành thu thập, xem xét chứng cứ, lấy lời khai của các bên, tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải theo quy định. Tùy tính chất vụ án, Tòa án có thể tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ, đo đạc, định giá tài sản hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cung cấp hồ sơ liên quan đến thửa đất.
Bước 5: Xét xử và thi hành bản án
Nếu hòa giải không thành và vụ án đủ điều kiện đưa ra xét xử, Tòa án sẽ mở phiên tòa sơ thẩm để giải quyết các yêu cầu khởi kiện. Trường hợp không đồng ý với bản án sơ thẩm, các bên có quyền kháng cáo trong thời hạn luật định.
Khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, nếu bên phải thi hành án không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ thì bên được thi hành án có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành theo quy định pháp luật.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Sau khi tham khảo bài viết của Luật CNC Việt Nam, Luật sư giỏi Việt Nam, Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh nếu Quý khách hàng còn vấn đề nào chưa rõ thì hãy liên hệ với chúng tôi theo thông tin dưới đây để được tư vấn chi tiết hơn. Ngoài ra, nếu khách hàng cần tư vấn về các vấn đề pháp lý khác như xin các loại giấy phép, soạn thảo các loại hợp đồng lao động, dân sự, rà soát hợp đồng, soạn thảo các loại đơn từ, soạn hồ sơ khởi kiện, lập di chúc, khai nhận di sản thừa kế, đăng ký biến động đất đai,… thì cũng đừng ngại liên hệ với Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh, Luật sư giỏi thừa kế nhà đất để được giải đáp mọi thắc mắc.
VĂN PHÒNG GIAO DỊCH CÔNG TY LUẬT TNHH CNC VIỆT NAM
Trụ sở: Tầng 2-2A1 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sài Gòn,Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 1: 98S Trần Đại Nghĩa, phường Tân Tạo A, quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 2: 1084 Lê Văn Lương, Ấp 3, xã Nhơn Đức, huyện Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh
Số điện thoại: 0909 642 658 - 0939 858 898







