Trong các hợp đồng thương mại, việc thỏa thuận về phương thức giải quyết tranh chấp là một nội dung quan trọng nhằm đảm bảo quyền và lợi ích của các bên. Tuy nhiên, có những trường hợp hợp đồng quy định cả trọng tài và tòa án đều có thẩm quyền giải quyết tranh chấp, gây ra sự phân vân trong việc lựa chọn cơ quan tài phán. Vậy nếu trong hợp đồng có thỏa thuận cả Trọng tài và Tòa án thì khởi kiện ở đâu? Chúng tôi sẽ giải đáp vấn đề này trong bài viết sau đây.
Thế nào là thỏa thuận trọng tài thương mại
Thỏa thuận được hiểu là sự nhất trí chung của các bên về vấn đề, sự việc nào đó từ đó xác lập các quyền và nghĩa vụ của các bên để đạt được lợi ích.
Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 thì: “Thỏa thuận trọng tài là thỏa thuận giữa các bên về việc giải quyết bằng trọng tài tranh chấp có thể phát sinh hoặc đã phát sinh”.
Theo quy định trên ta có thể hiểu theo cách đơn giản thỏa thuận trọng tài là các bên đồng ý đưa tất cả hoặc một số tranh chấp đã hoặc có thể phát sinh từ giao dịch thương mại có khả năng được áp dụng trọng tài ra giải quyết bằng con đường trọng tài.
Sự thỏa thuận này chính là điều kiện tiên quyết để phát sinh thẩm quyền giải quyết của trọng tài thương mại. Tức là trọng tài thương mại chỉ có thẩm quyền xét xử khi các bên tranh chấp có sự thỏa thuận chọn trọng tài thương mại để giải quyết tranh chấp.
Cơ chế giải quyết tranh chấp tại cơ quan tài phán
Hiện nay, có hai cơ quan tài phán giải quyết tranh chấp cơ bản là Tòa án, Trọng tài. Khách với cơ chế giải quyết tranh chấp tại Tòa án, việc giải quyết tranh chấp tại trọng tài phải đáp ứng các điều kiện luật định. Các điều kiện được quy định cụ thể tại Luật Trọng tài thương mại 2010 và các Luật chuyên ngành khác có liên quan.
Cụ thể, tại Điều 2 và Điều 5 Luật Trọng tài Thương mại 2010, chỉ những tranh chấp thương mại mới được giải quyết bằng trọng tài. Tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài nếu các bên có thỏa thuận trọng tài. Thỏa thuận này có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp.
Bổ sung quy định này, khoản 5 Điều 236 Luật Đất đai 2024 vừa có hiệu lực thi hành bổ sung Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan đến đất đai có thể do Trọng tài thương mại Việt Nam giải quyết theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại.
Nếu không thuộc các trường hợp này, tranh chấp sẽ được giải quyết thông qua tòa án, không phân biệt các bên có lựa chọn hay không.
Trong hợp đồng thỏa thuận cả Trọng tài và Tòa án thì khởi kiện ở đâu?
Theo Điều 2 Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP, trường hợp các bên vừa có thỏa thuận giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài vừa có thỏa thuận giải quyết tranh chấp bằng Tòa án thì xử lý như sau:
- Các bên thỏa thuận lại hoặc thỏa thuận mới về cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp.
- Nếu các bên không có thỏa thuận lại hoặc thỏa thuận mới về cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp và không thuộc các trường hợp thỏa thuận trọng tài không hợp lệ, không thực hiện được thì xử lý như sau:
+ Người khởi kiện yêu cầu Trọng tài giải quyết tranh chấp trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hoặc yêu cầu Trọng tài giải quyết tranh chấp khi Tòa án chưa thụ lý vụ án theo quy định này thì Tòa án căn cứ quy định tại Điều 6 Luật TTTM để từ chối thụ lý, giải quyết.
+ Người khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp, thì ngay sau khi nhận được đơn khởi kiện, Tòa án phải xác định một trong các bên đã yêu cầu Trọng tài giải quyết hay chưa. Trường hợp chưa thì Tòa án xem xét thụ lý giải quyết theo thủ tục chung.
+ Trường hợp Tòa án đã thụ lý vụ án mà phát hiện tranh chấp đã có yêu cầu Trọng tài giải quyết trước thời điểm Tòa án thụ lý vụ án thì Tòa án ra quyết định đình chỉ việc giải quyết vụ án vì không thuộc thẩm quyền của Tòa án, trả lại đơn khởi kiện và các tài liệu gửi kèm theo đơn khởi kiện.
Phân biệt thẩm quyền giải quyết tranh chấp thương mại của Trọng tài và Tòa án
Thứ nhất, về tính chất pháp lý:
- Tòa án là một cơ quan nhà nước nằm trong hệ thống cơ quan tư pháp. Theo đó nhân danh Nhà nước để xem xét, xử lý vi phạm pháp luật nhằm duy trì trật tự công cộng và bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà kinh doanh.
- Các trung tâm trọng tài đều tồn tại với tư cách là một tổ chức phi chính phủ, một tổ chức mang tính chất xã hội – nghề nghiệp có chức năng giải quyết tranh chấp và chức năng tài phán.
Thứ hai, về thẩm quyền:
- Một là, thẩm quyền theo vụ việc, dưới góc độ thẩm quyền theo vụ việc, thực tế cho thấy Tòa án thường có thẩm quyền rộng hơn so với trọng tài. Tòa án có thẩm quyền giải quyết hầu hết tất cả các tranh chấp trong kinh doanh. Trong khi đó, khác với Tòa án, thẩm quyền của trọng tài có thể thay đổi, hoặc thu hẹp lại tùy theo từng trung tâm trọng tài.
- Thẩm quyền theo lãnh thổ, đối với Tòa án, không phải vụ tranh chấp trong kinh doanh nào cũng được tòa thụ lý giải quyết. Đơn kiện chỉ được Tòa án thụ lý giải quyết khi được chuyển đến Tòa án có thẩm quyền giải quyết. Ngược lại, trong tố tụng trọng tài không đặt ra vấn đề thẩm quyền về mặt lãnh thổ. Các bên tranh chấp có quyền lựa chọn bất cứ trung tâm trọng tài nào để giải quyết cho mình theo ý muốn và sự tín nhiệm của họ.
Thứ ba, các giai đoạn tố tụng:
- Trong tố tụng trọng tài, trọng tài chỉ xét xử một lần các tranh chấp kinh doanh. Phán quyết của trọng tài là quyết định chung thẩm, có hiệu lực thi hành, không bị kháng cáo, kháng nghị. Đây là nguyên tắc đặc trưng của tố tụng trọng tài so với tố tụng Tòa án.
- Trong khi đó, tố tụng Tòa án có nhiều cấp xét xử từ sơ thẩm đến phúc thẩm, trong một số trường hợp phán quyết của Tòa án còn có thể được xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm.
Thứ tư, về nguyên tắc xét xử tập thể:
- Tố tụng trọng tài không có nguyên tắc xét xử tập thể như trong tố tụng Tòa án. Việc chọn một hay nhiều trọng tài viên để giải quyết tranh chấp cho mình là quyền của các bên tranh chấp, pháp luật không can thiệp.
- Pháp luật chỉ can thiệp vào vấn đề này khi các bên không thỏa thuận được với nhau về cách thức lựa chọn trọng tài viên.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Sau khi tham khảo bài viết của Luật CNC Việt Nam, Luật sư giỏi Việt Nam, Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh nếu Quý khách hàng còn vấn đề nào chưa rõ thì hãy liên hệ với chúng tôi theo thông tin dưới đây để được tư vấn chi tiết hơn. Ngoài ra, nếu khách hàng cần tư vấn về các vấn đề pháp lý khác như xin các loại giấy phép, soạn thảo các loại hợp đồng lao động, dân sự, rà soát hợp đồng, soạn thảo các loại đơn từ, soạn hồ sơ khởi kiện, lập di chúc, khai nhận di sản thừa kế, đăng ký biến động đất đai,… thì cũng đừng ngại liên hệ với Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh, Luật sư giỏi thừa kế nhà đất để được giải đáp mọi thắc mắc.
VĂN PHÒNG GIAO DỊCH CÔNG TY LUẬT TNHH CNC VIỆT NAM
Trụ sở: Tầng 2-2A1 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sài Gòn,Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 1: 98S Trần Đại Nghĩa, phường Tân Tạo A, quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 2: 1084 Lê Văn Lương, Ấp 3, xã Nhơn Đức, huyện Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh
Số điện thoại: 0909 642 658 - 0939 858 898
Website: luatsugioisaigon.com.vn
