
Trong thực tế, không ít trường hợp hợp đồng vay tiền ghi nhận cả vợ và chồng là bên vay, nhưng khi ký kết hợp đồng chỉ có một người trực tiếp ký tên. Khi phát sinh tranh chấp, bên cho vay yêu cầu cả hai vợ chồng thanh toán khoản nợ thì người không ký hợp đồng thường cho rằng mình không tham gia giao dịch, không trực tiếp nhận tiền nên không có nghĩa vụ trả nợ. Vậy vợ chồng cùng đứng tên hợp đồng vay tiền nhưng chỉ một người ký thì có phải liên đới trả nợ không? Việc xác định trách nhiệm trả nợ trong trường hợp này cần căn cứ vào sự thỏa thuận của vợ chồng, mục đích vay tiền và các quy định pháp luật về nghĩa vụ chung, nghĩa vụ riêng của vợ chồng. Sau đây, Văn phòng chúng tôi sẽ phân tích cụ thể các quy định pháp luật có liên quan để làm rõ vấn đề này.

Ai có nghĩa vụ trả nợ theo quy định pháp luật hiện hành?
Nghĩa vụ trả nợ là trách nhiệm pháp lý của bên vay phát sinh từ hợp đồng vay tài sản. Tùy thuộc vào việc bên vay còn sống hay đã chết, chủ thể có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ trả nợ sẽ được xác định theo những quy định pháp luật khác nhau. Cụ thể:
Trường hợp bên vay còn sống:
Căn cứ khoản 1 Điều 466 Bộ luật Dân sự năm 2015, có quy định như sau: “1. Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn; nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”.
Như vậy, nghĩa vụ trả nợ trước hết thuộc về chính người xác lập tư cách bên vay trong hợp đồng. Khi khoản vay đến hạn, người vay phải có trách nhiệm thanh toán đầy đủ số tiền đã vay cho bên cho vay theo thỏa thuận.
Trường hợp có người bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trả nợ:
Căn cứ Điều 335 Bộ luật Dân sự năm 2015, có quy định cụ thể như sau: “1. Bảo lãnh là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây gọi là bên được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.”
Đồng thời, theo khoản 1 Điều 342 Bộ luật Dân sự năm 2015, quy định về trách nhiệm của bên bảo lãnh như sau: “1. Trường hợp bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thì bên bảo lãnh phải thực hiện nghĩa vụ đó.”.
Như vậy, bên cạnh người trực tiếp vay tiền, người bảo lãnh cũng có thể phát sinh nghĩa vụ trả nợ nếu đã cam kết bảo lãnh hợp pháp và thuộc trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh. Khi đến hạn thanh toán mà bên vay không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ, bên cho vay có quyền yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trong phạm vi bảo lãnh đã cam kết.
Cần lưu ý, trách nhiệm của người bảo lãnh không mặc nhiên đồng nghĩa với việc phải thanh toán toàn bộ khoản nợ. Phạm vi thực hiện nghĩa vụ được xác định theo nội dung cam kết bảo lãnh và quy định tại Điều 342, Điều 343 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Trường hợp bên vay đã chết
Căn cứ Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015, có quy định về việc thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại: “1. Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.” . Trường hợp di sản chưa được chia thì nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được người quản lý di sản thực hiện theo thỏa thuận của những người thừa kế. Trường hợp di sản đã được chia thì mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Theo quy định trên, khi người vay tiền chết, nghĩa vụ trả nợ không đương nhiên chấm dứt mà được xem xét giải quyết thông qua di sản do người chết để lại. Theo đó, những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ trả nợ trong phạm vi di sản được nhận, chứ không phải mặc nhiên dùng toàn bộ tài sản riêng của mình để thanh toán khoản nợ của người chết.
Cụ thể, nếu di sản chưa được phân chia thì người quản lý di sản thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo thỏa thuận của những người thừa kế. Nếu di sản đã được phân chia thì mỗi người thừa kế có trách nhiệm thanh toán tương ứng với phần di sản mình nhận, nhưng không vượt quá giá trị phần tài sản đó, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Vợ chồng cùng đứng tên hợp đồng vay tiền nhưng chỉ một người ký thì có phải liên đới trả nợ không?
Việc xác định trách nhiệm trả nợ của vợ chồng trong trường hợp hợp đồng vay tiền ghi tên cả hai người nhưng chỉ có một người trực tiếp ký kết cần căn cứ vào bản chất giao dịch và quy định về nghĩa vụ chung, nghĩa vụ riêng về tài sản của vợ chồng. Theo đó, có thể chia thành hai trường hợp sau:

Trường hợp 1: Người vợ phải liên đới trả nợ cùng chồng
Căn cứ khoản 2 Điều 27 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 có quy định vợ chồng phải chịu trách nhiệm liên đới đối với các nghĩa vụ chung về tài sản. Trong đó, khoản 2 Điều 37 quy định vợ chồng có các nghĩa vụ chung về tài sản sau đây: “2. Nghĩa vụ do vợ hoặc chồng thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình;”.
Đồng thời, theo khoản 20 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, có giải thích về nhu cầu thiết yếu của giao đình bao gồm: “20. Nhu cầu thiết yếu là nhu cầu sinh hoạt thông thường về ăn, mặc, ở, học tập, khám bệnh, chữa bệnh và nhu cầu sinh hoạt thông thường khác không thể thiếu cho cuộc sống của mỗi người, mỗi gia đình.”.
Như vậy, trường hợp người chồng đứng ra vay tiền nhưng khoản vay được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình thì đây được xác định là nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng. Khi đó, người vợ vẫn phải có trách nhiệm liên đới thanh toán khoản nợ, mặc dù không trực tiếp ký tên trên hợp đồng vay tiền.
Ví dụ: Người chồng vay tiền để thanh toán viện phí cho con, chi trả các khoản sinh hoạt gia đình hoặc sửa chữa nhà ở nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt chung. Nếu có căn cứ xác định khoản vay thực sự được sử dụng cho những mục đích này thì người vợ có trách nhiệm cùng chồng thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo quy định pháp luật.
Ngoài ra, theo khoản 1 Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 cũng có quy định vợ chồng có các nghĩa vụ về tài sản chung cụ thể: “1. Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại mà theo quy định của pháp luật vợ chồng cùng phải chịu trách nhiệm;”. Do đó, ngay cả khi khoản vay không trực tiếp phục vụ nhu cầu thiết yếu của gia đình nhưng có căn cứ chứng minh cả hai vợ chồng đã cùng thỏa thuận xác lập giao dịch thì vẫn có cơ sở xác định đây là nghĩa vụ chung.
Trường hợp 2: Người vợ không phải liên đới trả nợ cùng chồng
Căn cứ khoản 3 Điều 45 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do một bên vợ hoặc chồng xác lập, thực hiện không vì nhu cầu của gia đình được xác định là nghĩa vụ riêng về tài sản của người đó.
Bên cạnh đó, theo khoản 1 Điều 27 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, vợ chồng chỉ chịu trách nhiệm liên đới đối với giao dịch do một bên thực hiện khi thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 30 hoặc giao dịch khác phù hợp với quy định về đại diện giữa vợ và chồng tại các Điều 24, 25 và 26 của Luật này.
Như vậy, nếu người chồng tự mình xác lập hợp đồng vay tiền nhằm phục vụ mục đích cá nhân, không vì nhu cầu của gia đình, không có sự thỏa thuận của người vợ và cũng không thuộc trường hợp phát sinh trách nhiệm đại diện giữa vợ và chồng thì khoản vay này được xác định là nghĩa vụ riêng về tài sản của người chồng. Khi đó, người chồng phải tự chịu trách nhiệm thanh toán khoản nợ, người vợ không có nghĩa vụ liên đới trả nợ chỉ vì quan hệ hôn nhân hoặc vì tên của mình được ghi nhận trên hợp đồng.
Ví dụ: Người chồng tự ý vay tiền để đánh bạc, đầu tư riêng, trả nợ cá nhân hoặc sử dụng vào những mục đích riêng khác không liên quan đến nhu cầu của gia đình. Nếu người vợ không cùng thỏa thuận, không ủy quyền và không có căn cứ xác định đã chấp thuận giao dịch thì người vợ không phải liên đới thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản vay này.
Như vậy, việc vợ chồng cùng đứng tên trên hợp đồng vay tiền nhưng chỉ có một người trực tiếp ký không đồng nghĩa với việc cả hai đương nhiên phải liên đới trả nợ. Trách nhiệm thanh toán khoản vay phải được xác định dựa trên bản chất giao dịch, mục đích sử dụng tiền vay và sự thỏa thuận giữa vợ chồng. Nếu khoản vay nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình hoặc thuộc trường hợp phát sinh nghĩa vụ chung theo quy định pháp luật thì cả hai vợ chồng phải có trách nhiệm liên đới thanh toán. Ngược lại, nếu đây là giao dịch phục vụ mục đích cá nhân, không có sự thỏa thuận của người còn lại và không thuộc trường hợp làm phát sinh nghĩa vụ chung thì người trực tiếp xác lập giao dịch phải tự chịu trách nhiệm trả nợ.
Vợ chồng có phải dùng tài sản chung để trả khoản nợ riêng của một người không?
Về nguyên tắc, vợ chồng không có nghĩa vụ sử dụng tài sản chung để thanh toán khoản nợ riêng do một bên xác lập. Cụ thể, căn cứ khoản 3 Điều 44 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, quy định về nghĩa vụ riêng về tài sản của mỗi người, cụ thể: “3. Nghĩa vụ riêng về tài sản của mỗi người được thanh toán từ tài sản riêng của người đó.”. Đồng thời, theo Điều 45 Luật này, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do một bên vợ hoặc chồng xác lập, thực hiện không vì nhu cầu của gia đình được xác định là nghĩa vụ riêng về tài sản.
Như vậy, nếu người chồng tự ý vay tiền để phục vụ mục đích cá nhân, không liên quan đến nhu cầu hoặc lợi ích chung của gia đình thì người chồng phải tự chịu trách nhiệm thanh toán khoản nợ bằng tài sản riêng của mình. Người vợ không có nghĩa vụ phải sử dụng tài sản riêng hoặc phần tài sản thuộc quyền sở hữu của mình trong khối tài sản chung để trả thay khoản nợ này.
Tuy nhiên, không phải trong mọi trường hợp tài sản chung đều không được sử dụng để thực hiện nghĩa vụ có liên quan đến khoản nợ riêng. Căn cứ khoản 3 Điều 46 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nghĩa vụ liên quan đến tài sản riêng cụ thể: “3. Nghĩa vụ liên quan đến tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung được thực hiện bằng tài sản chung, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.”. Bên cạnh đó, theo Điều 35 của Luật này, việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung do vợ chồng thỏa thuận. Do đó, nếu vợ chồng thống nhất sử dụng tài sản chung để thanh toán khoản nợ riêng của một bên thì việc sử dụng tài sản phải được thực hiện theo thỏa thuận và tuân thủ các điều kiện pháp luật quy định về định đoạt tài sản chung.
Cần phân biệt trường hợp vợ chồng tự nguyện thỏa thuận sử dụng tài sản chung để trả nợ riêng với trường hợp pháp luật xác định khoản nợ là nghĩa vụ chung. Theo khoản 4 Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản riêng để duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc tạo ra nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình cũng được xác định là nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng. Đây là căn cứ xác định trách nhiệm chung của cả hai vợ chồng, không đơn thuần là việc sử dụng tài sản chung để trả khoản nợ riêng.
Như vậy, tài sản chung của vợ chồng không mặc nhiên phải được sử dụng để thanh toán khoản nợ riêng của một người. Việc sử dụng tài sản chung phải có căn cứ pháp luật hoặc sự thỏa thuận hợp lệ của vợ chồng; trường hợp không có căn cứ làm phát sinh nghĩa vụ chung thì người xác lập khoản nợ phải tự chịu trách nhiệm thanh toán bằng tài sản riêng của mình.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Sau khi tham khảo bài viết của Luật CNC Việt Nam, Luật sư giỏi Việt Nam, Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh nếu Quý khách hàng còn vấn đề nào chưa rõ thì hãy liên hệ với chúng tôi theo thông tin dưới đây để được tư vấn chi tiết hơn. Ngoài ra, nếu khách hàng cần tư vấn về các vấn đề pháp lý khác như xin các loại giấy phép, soạn thảo các loại hợp đồng lao động, dân sự, rà soát hợp đồng, soạn thảo các loại đơn từ, soạn hồ sơ khởi kiện, lập di chúc, khai nhận di sản thừa kế, đăng ký biến động đất đai,… thì cũng đừng ngại liên hệ với Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh, Luật sư giỏi thừa kế nhà đất để được giải đáp mọi thắc mắc.
VĂN PHÒNG GIAO DỊCH CÔNG TY LUẬT TNHH CNC VIỆT NAM
Trụ sở: Tầng 2-2A1 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sài Gòn,Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 1: 98S Trần Đại Nghĩa, phường Tân Tạo A, quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 2: 1084 Lê Văn Lương, Ấp 3, xã Nhơn Đức, huyện Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh
Số điện thoại: 0909 642 658 - 0939 858 898
Website: luatsugioisaigon.com.vn







