Sự phát triển của các ứng dụng gọi xe công nghệ đã mang đến nhiều tiện ích cho người dân trong việc di chuyển hằng ngày. Tuy nhiên, bên cạnh sự thuận tiện đó, không ít trường hợp hành khách gặp tai nạn giao thông trong quá trình sử dụng dịch vụ, dẫn đến thiệt hại về sức khỏe, tài sản, thậm chí là tính mạng. Khi sự cố xảy ra, một trong những vấn đề pháp lý được nhiều người quan tâm là: ai sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường cho hành khách – tài xế trực tiếp điều khiển phương tiện hay đơn vị vận hành ứng dụng gọi xe? Việc xác định chủ thể có trách nhiệm bồi thường không chỉ phụ thuộc vào việc ai là người gây ra tai nạn mà còn phải căn cứ vào quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại, quan hệ hợp đồng và bản chất pháp lý giữa các bên trong quá trình cung cấp dịch vụ vận tải. Vậy trong trường hợp đặt xe công nghệ trên ứng dụng và không may gặp tai nạn, hành khách có quyền yêu cầu ai bồi thường? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Hành khách đi xe công nghệ bị tai nạn có được yêu cầu bồi thường thiệt hại không?
Về nguyên tắc, có. Khi hành khách sử dụng dịch vụ xe công nghệ và không may gặp tai nạn dẫn đến thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản hoặc các quyền, lợi ích hợp pháp khác thì có quyền yêu cầu bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự. Quyền này không phát sinh chỉ vì xảy ra tai nạn, mà được đặt trên cơ sở có hành vi xâm phạm gây thiệt hại và có căn cứ làm phát sinh trách nhiệm bồi thường theo quy định của pháp luật.
Cụ thể tại Điều 13 Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về bồi thường thiệt hại cụ thể như sau: “Cá nhân, pháp nhân có quyền dân sự bị xâm phạm được bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.”. Theo đó, khi quyền dân sự của cá nhân, pháp nhân bị xâm phạm thì người bị xâm phạm có quyền được bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Quy định này thể hiện nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại, đồng thời bảo đảm thiệt hại thực tế phát sinh phải được bù đắp đầy đủ.
Bên cạnh đó, tại Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về căn cứ để được bồi thường thiệt hại, cụ thể:
“Điều 584. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại
1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.
2. Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.
3. Trường hợp tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh theo quy định tại khoản 2 Điều này.”
Như vậy, người có hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản hoặc các quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải chịu trách nhiệm bồi thường, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Do đó, nếu tai nạn xảy ra trong quá trình hành khách sử dụng dịch vụ xe công nghệ và có căn cứ xác định thiệt hại phát sinh do hành vi trái pháp luật của người khác thì hành khách hoàn toàn có quyền yêu cầu chủ thể có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ bồi thường.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp hành khách bị tai nạn đều được bồi thường toàn bộ thiệt hại. Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng quy định, nếu thiệt hại xảy ra do lỗi của chính người bị thiệt hại thì phần thiệt hại tương ứng với mức độ lỗi đó sẽ không được bồi thường. Trường hợp hành khách hoàn toàn có lỗi làm phát sinh thiệt hại thì người khác không phải chịu trách nhiệm bồi thường đối với phần thiệt hại đó. Chẳng hạn, trong quá trình xe đang lưu thông đúng quy định, hành khách tự ý mở cửa xe hoặc bất ngờ nhảy xuống xe dẫn đến bị thương thì việc bồi thường sẽ được xem xét trên cơ sở mức độ lỗi của hành khách. Nếu thiệt hại hoàn toàn xuất phát từ hành vi của chính hành khách thì sẽ không đặt ra trách nhiệm bồi thường của chủ thể khác.
Như vậy, việc hành khách đi xe công nghệ bị tai nạn có được bồi thường hay không không chỉ phụ thuộc vào việc có xảy ra thiệt hại, mà còn phụ thuộc vào nguyên nhân dẫn đến tai nạn và mức độ lỗi của các bên liên quan. Sau khi xác định hành khách có quyền được bồi thường, vấn đề pháp lý tiếp theo cần làm rõ là ai mới là chủ thể có trách nhiệm bồi thường, bao gồm tài xế, đơn vị vận hành ứng dụng hay một người thứ ba gây ra tai nạn. Đây cũng là nội dung sẽ được phân tích ở phần tiếp theo của bài viết.
Đặt xe công nghệ trên ứng dụng bị tai nạn, tài xế hay đơn vị vận hành phải bồi thường?
Việc hành khách bị tai nạn trong quá trình sử dụng dịch vụ xe công nghệ không đồng nghĩa tài xế hoặc đơn vị vận hành ứng dụng đương nhiên phải chịu trách nhiệm bồi thường. Để xác định chủ thể có nghĩa vụ bồi thường, cần xem xét bản chất pháp lý của mối quan hệ giữa tài xế và đơn vị vận hành ứng dụng, cũng như xác định ai là chủ thể trực tiếp cung cấp dịch vụ vận tải cho hành khách trong từng trường hợp cụ thể. Trên thực tế, hiện nay giữa tài xế và đơn vị vận hành ứng dụng gọi xe thường tồn tại hai dạng quan hệ phổ biến.
Thứ nhất, trường hợp tài xế là đối tác hợp tác với đơn vị vận hành ứng dụng.
Ở trường hợp này, đơn vị vận hành chỉ cung cấp nền tảng công nghệ để kết nối người có nhu cầu đi lại với tài xế. Tài xế là người trực tiếp sử dụng phương tiện của mình để thực hiện việc vận chuyển hành khách và tự chịu trách nhiệm đối với hoạt động vận tải. Do đó, nếu tai nạn xảy ra do lỗi của tài xế thì về nguyên tắc, tài xế là người phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho hành khách theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Thứ hai, trường hợp giữa tài xế và đơn vị vận hành tồn tại quan hệ lao động.
Nếu tài xế là người lao động của doanh nghiệp và việc điều khiển phương tiện được thực hiện trong quá trình thực hiện nhiệm vụ do doanh nghiệp giao thì trách nhiệm bồi thường không chỉ dừng lại ở cá nhân tài xế. Khi đó, căn cứ Điều 597 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao. Sau khi đã thực hiện nghĩa vụ bồi thường cho người bị thiệt hại, pháp nhân có quyền yêu cầu người có lỗi hoàn trả một khoản tiền theo quy định của pháp luật.
Như vậy, nếu có căn cứ xác định tài xế gây tai nạn trong quá trình thực hiện công việc theo quan hệ lao động với đơn vị vận hành thì đơn vị sử dụng lao động sẽ là chủ thể có trách nhiệm bồi thường đối với hành khách, thay vì để hành khách trực tiếp yêu cầu tài xế bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc xác định trách nhiệm bồi thường không thể chỉ căn cứ vào cách doanh nghiệp gọi tài xế là "đối tác" hay "nhân viên". Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét toàn bộ tài liệu, hợp đồng, quyền và nghĩa vụ của các bên cũng như cách thức tổ chức, quản lý và điều hành hoạt động vận tải để xác định đúng bản chất của quan hệ pháp lý. Đây mới là căn cứ quan trọng để xác định tài xế hay đơn vị vận hành ứng dụng là chủ thể phải chịu trách nhiệm bồi thường cho hành khách. Việc xác định chủ thể phải bồi thường không dựa trên việc chuyến xe được đặt thông qua ứng dụng nào, mà phụ thuộc vào bản chất của quan hệ pháp lý giữa tài xế và đơn vị vận hành, đồng thời phải xem xét ai là chủ thể có trách nhiệm đối với hoạt động vận tải trong từng vụ việc cụ thể. Vì vậy, không thể mặc nhiên cho rằng cứ xảy ra tai nạn khi đặt xe công nghệ thì tài xế hoặc đơn vị vận hành ứng dụng đều phải chịu trách nhiệm bồi thường.
Hành khách được yêu cầu bồi thường những khoản thiệt hại nào?
Khi hành khách bị tai nạn trong quá trình sử dụng dịch vụ xe công nghệ, nếu có căn cứ xác định chủ thể khác phải chịu trách nhiệm bồi thường thì người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh. Tùy thuộc vào mức độ thiệt hại về sức khỏe hoặc tính mạng, phạm vi bồi thường sẽ được xác định theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và hướng dẫn tại Điều 7 Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
Trường hợp hành khách bị xâm phạm về sức khỏe
Theo Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015, người gây thiệt hại phải bồi thường các khoản thiệt hại hợp lý phát sinh từ việc điều trị và khắc phục hậu quả của vụ tai nạn, bao gồm:
- Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, điều trị và phục hồi sức khỏe, như tiền cấp cứu, viện phí, tiền thuốc, chi phí phẫu thuật, chi phí phục hồi chức năng, chi phí mua dụng cụ hỗ trợ điều trị và các khoản chi cần thiết khác theo chỉ định của cơ sở khám, chữa bệnh. Những khoản chi này phải là chi phí thực tế, hợp lý và có liên quan trực tiếp đến việc điều trị thương tích.
- Khoản thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại trong thời gian điều trị. Trường hợp thu nhập không ổn định hoặc không xác định được thì có thể căn cứ vào mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại tại địa phương để xác định mức bồi thường.
- Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người trực tiếp chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị. Nếu sau khi điều trị, người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần có người chăm sóc thường xuyên thì chi phí chăm sóc này cũng được tính vào khoản thiệt hại phải bồi thường.
Ngoài các thiệt hại về vật chất, người chịu trách nhiệm bồi thường còn phải bồi thường khoản tiền nhằm bù đắp tổn thất về tinh thần cho người bị xâm phạm sức khỏe. Mức bồi thường trước hết do các bên tự thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án sẽ quyết định nhưng không vượt quá 50 lần mức lương cơ sở theo quy định tại khoản 2 Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Trường hợp hành khách tử vong do tai nạn
Nếu tai nạn dẫn đến hành khách tử vong thì phạm vi bồi thường được xác định theo Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015. Ngoài các khoản thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm phát sinh trước khi người bị hại chết (nếu có), người có trách nhiệm bồi thường còn phải thanh toán:
- Chi phí mai táng hợp lý theo phong tục, tập quán và phù hợp với điều kiện thực tế.
- Tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại đang có nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của pháp luật.
- Các khoản thiệt hại khác nếu pháp luật có quy định.
Đồng thời, người chịu trách nhiệm bồi thường còn phải bồi thường khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại hoặc chủ thể khác theo quy định của pháp luật. Trường hợp các bên không thỏa thuận được thì mức bồi thường tối đa không quá 100 lần mức lương cơ sở.
Như vậy, phạm vi bồi thường trong các vụ tai nạn xe công nghệ không chỉ bao gồm chi phí điều trị hoặc mai táng mà còn có thể bao gồm thu nhập bị mất, chi phí chăm sóc, nghĩa vụ cấp dưỡng và khoản bù đắp tổn thất về tinh thần. Việc xác định từng khoản bồi thường phải căn cứ vào thiệt hại thực tế phát sinh, tài liệu chứng minh của người yêu cầu bồi thường và quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 cùng Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Sau khi tham khảo bài viết của Luật CNC Việt Nam, Luật sư giỏi Việt Nam, Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh nếu Quý khách hàng còn vấn đề nào chưa rõ thì hãy liên hệ với chúng tôi theo thông tin dưới đây để được tư vấn chi tiết hơn. Ngoài ra, nếu khách hàng cần tư vấn về các vấn đề pháp lý khác như xin các loại giấy phép, soạn thảo các loại hợp đồng lao động, dân sự, rà soát hợp đồng, soạn thảo các loại đơn từ, soạn hồ sơ khởi kiện, lập di chúc, khai nhận di sản thừa kế, đăng ký biến động đất đai,… thì cũng đừng ngại liên hệ với Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh, Luật sư giỏi thừa kế nhà đất để được giải đáp mọi thắc mắc.
VĂN PHÒNG GIAO DỊCH CÔNG TY LUẬT TNHH CNC VIỆT NAM
Trụ sở: Tầng 2-2A1 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sài Gòn,Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 1: 98S Trần Đại Nghĩa, phường Tân Tạo A, quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 2: 1084 Lê Văn Lương, Ấp 3, xã Nhơn Đức, huyện Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh
Số điện thoại: 0909 642 658 - 0939 858 898
Website: luatsugioisaigon.com.vn
