Khi được hưởng di sản thừa kế, không phải người thừa kế nào cũng mong muốn tiếp nhận phần tài sản mà mình được hưởng. Đặc biệt, đối với người con chưa đủ 18 tuổi, việc từ chối nhận di sản không chỉ liên quan đến quyền thừa kế mà còn đặt ra vấn đề về năng lực hành vi dân sự và thẩm quyền quyết định của cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật. Vậy con dưới 18 tuổi có được từ chối nhận di sản thừa kế không, và nếu được thì phải đáp ứng những điều kiện nào? Hãy cùng tìm hiểu quy định pháp luật để xác định đúng quyền và nghĩa vụ của các bên trong trường hợp này.

Từ chối di sản thừa kế được hiểu như thế nào?
Căn cứ Điều 610 và Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật, đồng thời có quyền từ chối nhận di sản theo quy định pháp luật.
Từ chối nhận di sản thừa kế được hiểu là việc người được hưởng di sản bày tỏ ý chí không tiếp nhận phần tài sản mà mình được hưởng. Đây là quyền dân sự được pháp luật công nhận, cho phép người thừa kế chủ động quyết định việc tiếp nhận di sản, thay vì mặc nhiên bị buộc phải nhận phần tài sản đó. Tuy nhiên, việc từ chối phải đáp ứng các điều kiện luật định, không nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác và phải được thể hiện theo đúng quy định.
Như vậy, từ chối nhận di sản thừa kế là quyền của người thừa kế, nhưng việc thực hiện quyền này phải tuân thủ các điều kiện pháp luật quy định. Đối với người dưới 18 tuổi, vấn đề đặt ra là liệu người chưa thành niên có thể tự mình thực hiện quyền này hay phải thông qua người đại diện theo pháp luật.
Khi nào thì được từ chối nhận di sản thừa kế theo quy định pháp luật hiện hành:
Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, tuy nhiên, việc từ chối phải đáp ứng các điều kiện nhất định theo quy định pháp luật. Cụ thể, người thừa kế chỉ được từ chối nhận di sản khi đáp ứng các điều kiện sau:
Thứ nhất, việc từ chối nhận di sản không nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với người khác. Pháp luật không cho phép người thừa kế lợi dụng quyền từ chối nhận di sản để né tránh các nghĩa vụ tài sản mà mình phải thực hiện. Do đó, nếu việc từ chối xuất phát từ mục đích trốn tránh nghĩa vụ tài sản đối với người khác thì không thuộc trường hợp được pháp luật bảo vệ.
Thứ hai, việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến đúng những người có liên quan. Cụ thể, văn bản từ chối phải được gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết. Quy định này nhằm thể hiện rõ ràng ý chí từ chối của người thừa kế, đồng thời tạo cơ sở để những người liên quan thực hiện việc quản lý và phân chia di sản theo quy định pháp luật.
Thứ ba, việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản. Đây là điều kiện về thời điểm thực hiện quyền từ chối. Người thừa kế cần thể hiện ý chí từ chối trước khi di sản được phân chia; nếu việc phân chia đã diễn ra thì không thể chỉ căn cứ vào Điều 620 để mặc nhiên xác định rằng người thừa kế vẫn có thể từ chối theo thủ tục này.
Như vậy, quyền từ chối nhận di sản thừa kế không phải là quyền được thực hiện tùy ý, mà phải bảo đảm đầy đủ các điều kiện về mục đích, hình thức và thời điểm theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
Con dưới 18 tuổi có được từ chối nhận di sản thừa kế không?

Như đã phân tích, pháp luật dân sự ghi nhận quyền từ chối nhận di sản của người thừa kế, với điều kiện việc từ chối không nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với người khác. Tuy nhiên, đối với người chưa đủ 18 tuổi, việc thực hiện quyền này còn phải được xem xét trên cơ sở quy định về năng lực hành vi dân sự và chế định đại diện theo pháp luật. Tùy thuộc vào người đại diện là cha, mẹ hay người giám hộ, việc từ chối nhận di sản cần được xem xét theo các quy định tương ứng.
Trường hợp 1: Người dưới 18 tuổi có cha, mẹ là người đại diện theo pháp luật
Trong trường hợp này, cần xác định độ tuổi của người thừa kế để làm rõ phạm vi đại diện của cha, mẹ. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, người chưa đủ 6 tuổi do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện giao dịch dân sự; người từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi khi xác lập, thực hiện giao dịch dân sự phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý, trừ những giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày phù hợp với lứa tuổi. Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, phạm vi tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự rộng hơn, trừ các trường hợp luật quy định phải có sự đồng ý của người đại diện.
Do đó, không thể mặc nhiên cho rằng mọi trường hợp người dưới 18 tuổi từ chối nhận di sản đều phải thực hiện theo cùng một cách thức thông qua cha, mẹ. Việc xác định thẩm quyền thực hiện cần căn cứ vào độ tuổi, năng lực hành vi dân sự và tính chất của giao dịch cụ thể. Đồng thời, việc từ chối nhận di sản vẫn phải tuân thủ các điều kiện tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm yêu cầu về hình thức văn bản, thời điểm từ chối và việc gửi văn bản đến những người có liên quan theo luật định.
Trường hợp 2: Người dưới 18 tuổi có người giám hộ là người đại diện theo pháp luật
Nếu người chưa thành niên thuộc trường hợp phải có người giám hộ thì việc thực hiện quyền liên quan đến di sản phải được xem xét theo quy định về giám hộ tại Bộ luật Dân sự 2015. Theo Điều 55 và Điều 56 Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ có nghĩa vụ thực hiện việc chăm sóc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được giám hộ; đồng thời, việc đại diện phải nằm trong phạm vi pháp luật cho phép.
Đáng lưu ý, người giám hộ không được tự do quyết định từ chối nhận di sản thay cho người được giám hộ chỉ dựa trên ý chí cá nhân. Việc thực hiện quyền này phải được cân nhắc trên cơ sở quyền lợi thực tế của người chưa thành niên, bảo đảm không làm ảnh hưởng trái pháp luật đến quyền tài sản mà họ được hưởng. Trường hợp có căn cứ cho thấy việc từ chối không bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ thì người giám hộ không thể chỉ dựa vào tư cách đại diện để tùy ý quyết định.
Bên cạnh đó, cần phân biệt việc từ chối nhận di sản với việc định đoạt tài sản của người được giám hộ. Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về quản lý tài sản của người được giám hộ và đặt ra những giới hạn đối với giao dịch liên quan đến tài sản có giá trị lớn. Vì vậy, không nên mặc nhiên kết luận rằng mọi trường hợp từ chối nhận di sản đều phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ; cần xác định đúng bản chất giao dịch và quy định pháp luật áp dụng đối với trường hợp cụ thể.
Như vậy, người dưới 18 tuổi không đương nhiên mất quyền hưởng di sản hoặc bị loại trừ khỏi quyền từ chối nhận di sản. Tuy nhiên, việc từ chối trong từng trường hợp phải được xem xét đồng thời theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định về năng lực hành vi dân sự, đại diện theo pháp luật hoặc giám hộ. Đặc biệt, cần đánh giá thận trọng việc từ chối có thực sự phù hợp với quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên hay không, thay vì chỉ căn cứ vào ý chí của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Sau khi tham khảo bài viết của Luật CNC Việt Nam, Luật sư giỏi Việt Nam, Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh nếu Quý khách hàng còn vấn đề nào chưa rõ thì hãy liên hệ với chúng tôi theo thông tin dưới đây để được tư vấn chi tiết hơn. Ngoài ra, nếu khách hàng cần tư vấn về các vấn đề pháp lý khác như xin các loại giấy phép, soạn thảo các loại hợp đồng lao động, dân sự, rà soát hợp đồng, soạn thảo các loại đơn từ, soạn hồ sơ khởi kiện, lập di chúc, khai nhận di sản thừa kế, đăng ký biến động đất đai,… thì cũng đừng ngại liên hệ với Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh, Luật sư giỏi thừa kế nhà đất để được giải đáp mọi thắc mắc.
VĂN PHÒNG GIAO DỊCH CÔNG TY LUẬT TNHH CNC VIỆT NAM
Trụ sở: Tầng 2-2A1 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sài Gòn,Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 1: 98S Trần Đại Nghĩa, phường Tân Tạo A, quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 2: 1084 Lê Văn Lương, Ấp 3, xã Nhơn Đức, huyện Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh
Số điện thoại: 0909 642 658 - 0939 858 898







