Nhiều người cho rằng, sau khi hoàn tất thủ tục khai nhận di sản thừa kế, sang tên nhà đất và nhận tài sản theo quy định của pháp luật thì mọi tranh chấp liên quan đến di sản đã chính thức khép lại. Tuy nhiên, trên thực tế không ít trường hợp sau khi việc phân chia di sản đã hoàn tất, các đồng thừa kế mới bất ngờ phát hiện người đã mất còn để lại một bản di chúc trước đó. Điều này khiến nhiều người lo lắng: Liệu phần nhà đất đã nhận có phải trả lại hay không? Việc phân chia di sản trước đây còn giá trị pháp lý hay sẽ phải thực hiện lại theo nội dung của di chúc? Đây là tình huống tranh chấp thừa kế khá phổ biến nhưng không phải ai cũng hiểu rõ quy định pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Vậy trong trường hợp nhận xong nhà đất thừa kế rồi mới phát hiện di chúc, pháp luật quy định xử lý như thế nào?
Nhận xong nhà đất thừa kế rồi mới phát hiện di chúc: Có phải trả lại không?
Để trả lời câu hỏi này, trước hết cần xác định một nguyên tắc rất quan trọng của pháp luật thừa kế: di sản phải được ưu tiên phân chia theo di chúc nếu di chúc đó hợp pháp.
Căn cứ theo Điều 609 Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình sau khi chết hoặc để tài sản được chia theo quy định của pháp luật. Điều này cho thấy pháp luật Việt Nam tôn trọng và bảo vệ quyền định đoạt tài sản của mỗi cá nhân đối với tài sản thuộc sở hữu của mình.
Hiện nay, pháp luật quy định hai hình thức thừa kế gồm thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Trong đó, thừa kế theo di chúc là việc phân chia di sản theo ý chí của người đã chết được thể hiện trong di chúc hợp pháp (Điều 624 BLDS 2015); còn thừa kế theo pháp luật là việc phân chia di sản theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do pháp luật quy định (Điều 649 BLDS 2015).
Đáng chú ý, Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015 chỉ ra rằng việc chia thừa kế theo pháp luật chỉ được áp dụng trong một số trường hợp nhất định như không có di chúc, di chúc không hợp pháp hoặc người được chỉ định hưởng di sản theo di chúc không còn đủ điều kiện để nhận thừa kế. Nói cách khác, thừa kế theo pháp luật chỉ mang tính chất thay thế khi việc chia thừa kế theo di chúc không thể thực hiện được.
Sở dĩ pháp luật ưu tiên áp dụng di chúc bởi đây là sự thể hiện trực tiếp ý chí của người có tài sản. Điều 626 Bộ luật Dân sự năm 2015 cho phép người lập di chúc được quyền chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản của một người thừa kế, quyết định phần di sản mà mỗi người được hưởng, giao nghĩa vụ cho người thừa kế hoặc chỉ định người quản lý, phân chia di sản. Những quyền này thể hiện rõ nguyên tắc tôn trọng quyền sở hữu và quyền định đoạt tài sản của cá nhân.
Vì vậy, trong trường hợp các đồng thừa kế đã hoàn tất việc khai nhận hoặc phân chia nhà đất theo quy định về thừa kế theo pháp luật nhưng sau đó mới phát hiện người chết còn để lại một bản di chúc hợp pháp, thì bản di chúc này có thể trở thành căn cứ để xem xét lại việc phân chia di sản trước đó. Khi đó, việc nhà đất đã được nhận hoặc đã sang tên không đồng nghĩa với việc kết quả phân chia trước đây đương nhiên được giữ nguyên.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng cứ phát hiện di chúc là tất cả tài sản phải lập tức được thu hồi hoặc chia lại. Cơ quan có thẩm quyền còn phải xem xét nhiều yếu tố khác như tính hợp pháp của di chúc, thời hiệu yêu cầu chia di sản, phạm vi tài sản được định đoạt trong di chúc, cũng như quyền lợi của những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Do đó, việc người đã nhận nhà đất thừa kế có phải trả lại tài sản hay không sẽ phụ thuộc vào giá trị pháp lý của bản di chúc được phát hiện và từng tình tiết cụ thể của vụ việc. Đây cũng là nội dung cần được xem xét kỹ lưỡng trước khi đưa ra kết luận về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan.
Khi nào thì di sản thừa kế được chia theo pháp luật?
Trong thực tế, nhiều người cho rằng khi một người qua đời thì tài sản đương nhiên được chia cho vợ, chồng hoặc con cái. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, việc phân chia di sản không phải lúc nào cũng được thực hiện theo hàng thừa kế. Pháp luật hiện hành ưu tiên tôn trọng ý chí của người để lại di sản thông qua di chúc. Chỉ trong những trường hợp nhất định, di sản mới được chuyển sang phân chia theo quy định của pháp luật.
Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi việc chia di sản theo di chúc không thể thực hiện được hoặc không có căn cứ để thực hiện. Cụ thể:
Trường hợp thứ nhất: Người chết không để lại di chúc
Khi người để lại di sản qua đời mà không lập di chúc hoặc không có tài liệu nào thể hiện ý chí định đoạt tài sản sau khi chết, toàn bộ di sản sẽ được chia theo quy định của pháp luật. Lúc này, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật để thực hiện việc phân chia di sản.
Căn cứ theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về những người thừa kế theo pháp luật cụ thể như sau:
a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
Theo đó những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Bên cạnh đó, người ở hàng thừa kế sau chỉ được nhận di sản khi không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Trường hợp thứ hai: Có di chúc nhưng di chúc không hợp pháp
Không phải mọi bản di chúc đều có giá trị pháp lý. Một di chúc chỉ được công nhận khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Trường hợp di chúc được lập trong khi người để lại di sản không minh mẫn, bị ép buộc, bị lừa dối hoặc nội dung, hình thức của di chúc vi phạm quy định của pháp luật thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu. Khi đó, phần di sản liên quan sẽ được giải quyết theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Trường hợp thứ ba: Người được chỉ định hưởng thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế
Pháp luật cũng quy định việc chia thừa kế theo pháp luật trong trường hợp người được chỉ định hưởng di sản trong di chúc đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc.
Tương tự, nếu người được chỉ định hưởng di sản là cơ quan, tổ chức nhưng cơ quan, tổ chức đó đã chấm dứt hoạt động hoặc không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế thì phần di sản liên quan cũng không thể được chuyển giao theo nội dung di chúc.
Trường hợp thứ tư: Người được chỉ định hưởng di sản không có quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản
Trên thực tế, có những trường hợp người được chỉ định trong di chúc không được quyền hưởng di sản do thuộc các trường hợp bị pháp luật tước quyền thừa kế hoặc chủ động từ chối nhận di sản theo quy định.
Khi đó, phần tài sản mà họ lẽ ra được nhận sẽ không tự động chuyển cho người khác theo ý chí suy đoán, mà có thể được xem xét giải quyết theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Phát hiện di chúc sau khi đã chia di sản thì di chúc có còn giá trị không?
Cần hiểu rằng, giá trị pháp lý của một bản di chúc không phụ thuộc vào việc di sản đã được chia hay chưa được chia, mà phụ thuộc chủ yếu vào việc di chúc đó có được lập hợp pháp hay không. Nói cách khác, việc di chúc được phát hiện sớm hay muộn không phải là căn cứ làm mất hiệu lực của di chúc.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, một bản di chúc chỉ được công nhận là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện:
► Người lập di chúc: Người lập di chúc phải đạt đến độ tuổi thành niên, có trí tuệ bình thường và có khả năng tự quyết định. Điều này đảm bảo rằng người lập di chúc đã đủ hiểu biết và sáng suốt để thực hiện việc lập di chúc một cách tự nguyện, không bị lừa dối và không bị ép buộc bởi người khác.
Điều đáng chú ý là nếu người lập di chúc chưa đủ tuổi thành niên (tức là từ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi), vẫn có thể lập di chúc nhưng phải được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý (theo khoản 2 Điều 625 BLDS 2015).
► Hình thức di chúc: Di chúc phải được lập bằng văn bản, tuy nhiên, nếu tại thời điểm lập di chúc tính mạng của người lập di chúc bị đe doạ, việc lập di chúc bằng văn bản không khả thi, thì di chúc có thể được lập bằng miệng.
► Nội dung của di chúc: Nội dung di chúc không được vi phạm các quy định cấm của pháp luật, không trái đạo đức và phải bao gồm các thông tin quan trọng như:
₋ Ngày, tháng, năm lập di chúc.
₋ Họ tên và nơi cư trú của người lập di chúc.
₋ Họ tên của người được hưởng di sản.
₋ Di sản và nơi mà di sản đó đặt.
₋ Các nội dung khác theo mong muốn của người lập di chúc.
Lưu ý rằng trong di chúc không được sử dụng viết tắt hoặc ký hiệu. Nếu di chúc có nhiều trang, cần đánh số thứ tự cho từng trang và phải có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.
⇒ Do đó, nếu sau khi di sản đã được phân chia mới phát hiện một bản di chúc nhưng bản di chúc này không đáp ứng các điều kiện nêu trên thì việc phát hiện di chúc sẽ không làm thay đổi kết quả phân chia di sản trước đó.
Ngược lại, nếu bản di chúc được xác định là hợp pháp thì đây vẫn là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định ý chí định đoạt tài sản của người đã chết. Trong trường hợp này, việc di sản đã được chia theo pháp luật trước đó không đương nhiên làm mất giá trị của di chúc.
Đặc biệt, Điều 642 Bộ luật Dân sự năm 2015 còn dự liệu trường hợp di chúc bị thất lạc hoặc bị hư hỏng. Theo quy định này, nếu sau khi di sản đã được phân chia mà tìm thấy di chúc và việc yêu cầu chia di sản vẫn còn trong thời hiệu luật định, người thừa kế theo di chúc có quyền yêu cầu xem xét việc phân chia lại di sản theo nội dung của di chúc.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc di chúc còn giá trị pháp lý không đồng nghĩa với việc chắc chắn phải thu hồi toàn bộ tài sản đã chia hoặc hủy bỏ toàn bộ kết quả phân chia trước đây. Việc có phải phân chia lại di sản hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như thời hiệu yêu cầu chia di sản, phạm vi tài sản được định đoạt trong di chúc, quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc và tình trạng pháp lý hiện tại của tài sản.
Như vậy, có thể khẳng định rằng việc phát hiện di chúc sau khi đã chia di sản không làm cho di chúc đương nhiên mất hiệu lực. Nếu di chúc đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định và việc yêu cầu chia di sản vẫn còn trong thời hiệu, bản di chúc đó vẫn có thể được sử dụng làm căn cứ để xem xét lại việc phân chia di sản đã thực hiện trước đó.
Kết luận
Có thể thấy, hồ sơ hưởng chế độ thai sản năm 2026 được quy định khá chi tiết và phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể như sinh con, sảy thai, nghỉ dưỡng thai, sinh mổ, mang thai hộ hay nhận nuôi con nuôi. Vì vậy, người lao động nên kiểm tra kỹ giấy tờ cần thiết trước khi nộp hồ sơ để tránh bị yêu cầu bổ sung hoặc kéo dài thời gian giải quyết quyền lợi.
Nếu còn vướng mắc về điều kiện hưởng thai sản, thủ tục hưởng BHXH hoặc hồ sơ thai sản mới nhất năm 2026, người dân nên tham khảo ý kiến của cơ quan BHXH hoặc chuyên gia pháp lý để được hướng dẫn đúng quy định.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Sau khi tham khảo bài viết của Luật CNC Việt Nam, Luật sư giỏi Việt Nam, Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh nếu Quý khách hàng còn vấn đề nào chưa rõ thì hãy liên hệ với chúng tôi theo thông tin dưới đây để được tư vấn chi tiết hơn. Ngoài ra, nếu khách hàng cần tư vấn về các vấn đề pháp lý khác như xin các loại giấy phép, soạn thảo các loại hợp đồng lao động, dân sự, rà soát hợp đồng, soạn thảo các loại đơn từ, soạn hồ sơ khởi kiện, lập di chúc, khai nhận di sản thừa kế, đăng ký biến động đất đai,… thì cũng đừng ngại liên hệ với Luật sư giỏi Sài Gòn, Luật sư giỏi Thành phố Hồ Chí Minh, Luật sư giỏi thừa kế nhà đất để được giải đáp mọi thắc mắc.
VĂN PHÒNG GIAO DỊCH CÔNG TY LUẬT TNHH CNC VIỆT NAM
Trụ sở: Tầng 2-2A1 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sài Gòn,Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 1: 98S Trần Đại Nghĩa, phường Tân Tạo A, quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng 2: 1084 Lê Văn Lương, Ấp 3, xã Nhơn Đức, huyện Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh
Số điện thoại: 0909 642 658 - 0939 858 898
Website: luatsugioisaigon.com.vn
